Yazı Detayı
13 Temmuz 2019 - Cumartesi 00:11
 
KARIŞIK DİL'DEN GÜZEL TÜRKÇE'YE DOĞRU
ERKAN BOZKURT
 
 

 

KARIŞIK DİL'DEN GÜZEL TÜRKÇE'YE DOĞRU

 

 

 

Türk Dil Kurumu, Türk dilinin öz güzelliğini ve zenginliğini meydana çıkarmak, onu yeryüzü dilleri arasında değerine yaraşır  yüksekliğe eriştirmek amacıyla Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından 12 Temmuz 1932’de kurulmuştur.

 

Türk Dil Kurumu’nun kuruluşunun 87. yılında, o günlerini birkez daha hatırlayalım,

 

 

Cumhuriyetin dil işleri üzerinde ilk duruşu 1928 Ağustos'unda alfabe devrimi biçiminde olmuştu. Alfabenin değişmesi, dilin yabancı sözlerden arınması, temizlenmesi yolundaki isteklerin kapısını, o zamana kadar görülmemiş bir genişlikle açmıştı.

 

1929'da kurulan ilk Dil Encümeni, bu açık kapıdan girmek için hazırlıklara koyulmuş, fakat çalışmalarının verimlerini ortaya koyamadan 1931 'de kapanmıştı.

 

Türkiye'nin manevi kalkınmasında ve gelişmesinde büyük payı olan bir devrimin ilk adımı atıldı. Atatürk'ün aziz eserlerinden biri olarak bıraktığı Türk Dili Tetkik Derneği'nin temel’i 1932 Temmuz'unun 12. günü atıldı.

 

Bir gün önce Birinci Türk Tarih Kongresi sona ermiş bulunuyordu.

 

 

Bu münasebetle Çankaya'da bir akşam yemeği verilmişti . Yemekte Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın davetlileri arasında şu zatlar da vardı :

 

Afet (İnan) Hanım, Yusuf Akçora, Samih Rıfat, Hikmet (Bayur), Yusuf Ziya (Özer) , Hasan Cemil (Çambel), Sadri Maksudi (Arsal), Ruşen Eşraf (Unaydın), İhsan (Sungu), Hamit Zübeyr (Koşay), Hüseyin Namık (Orkun) ve Macar Bilginlerinden Prof. Zaiti Ferenç…

 

 

Gazi, yanında bulunanlara şu soruyu sordu :

 

‘’Dil işlerini düşünmek zamanı da gelmiştir. Ne dersiniz?..’’

 

Tarih tezini açıklamak için yazılan ilk kitap birçok tarih meselelerinin dil karşılaştırmaları yoluyla izah edilebildiğini açıkça göstermişti. Bunun için orada bulunanların hepsi dil işieri üzerinde yeni bir çalışılmaya girişilmesini faydalı ve lüzumlu görüyorlardı.

 

O zaman Atatürk :

 

‘’Öyleyse Türk Tarihi Tetkik Derneği gibi bir de ona kardeş bir Türk Dili Tetkik Derneği kurmalı!’’ dedi.

 

Cemiyet kuruldu.

 

 

Başkanlığa Samih Rıfat, Genel sekreterliğe Ayşen Eşref Onaydın getirildiler.

 

Türk Dili Tetkik Derneği'nin iki büyük çalışma dalı olacaktı.

 

Bunlardan biri doğrudan doğruya dil bilim meseleleriyle uğraşacak, yurdumuzda pek az tanınan bu bilgileri ortaya koyacak ve bu yoldan Türk dilinin dünya dilleri arasındaki yerini belirtecekti. Bu dal ‘’Lenguistik ve filoloji’’ adını taşıyacaktı.

 

Öteki daldaki çalışmalarla doğrudan doğruya Türk dili üzerinde incelemeler yapılacaktı. Buda ‘’lügat ve ıstılah’’, ‘’Gramer ve sentaks’’ ve ‘’Etimoloji’’ adları ile üç gruba ayrılıyordu.

 

 

26 Eylül 1932'de toplanan Birinci Dil Kurultayı Cemiyet'in tüzüğünü ve programını hazırladı, genel merkez heyetini seçti.

 

Bunun ardından da halk ağzından söz derleme işlerine girişildi. Hamit Zübeyr Koşay'ın hazırladığı bir derleme kılavuzu bastırılarak yurt içinde her yerde halk ağzında yaşayan, lügatlara girmemiş sözler fişlere geçirilip derlemeye başlandı.

 

 

Cumhuriyet'in onuncu yılını idrak ettiği 1933 yılında memleket aydınları güzel Türkçe'nin yabancı kelimelerden arınması için şevkli bir çalışma içindeydiler. Bu sözcüklerin Türkçe karşılıkları aranıp bulunuyor ve kullanılmaya başlanıyordu…

 

 

 

 

 

Kaynak; ATATÜRK Ansiklopedisi 10. Cilt 

 

 

 

 

 
Etiketler: KARIŞIK, DİL'DEN, GÜZEL, TÜRKÇE'YE, DOĞRU,
Yorumlar
Haber Yazılımı